Guatr nedir?
Boynun ortasında yer alan tiroid bezinin büyümesine guatr denilir. Guatr bezinin tamamının büyümesine de, bezin sadece bir bölümünde şişlik olmasına da guatr adı verilebilir.
Tiroid bezi vücudun neresinde yer alır?
Tiroid bezi, boynun ortasında ve soluk borusunun (trakea) önünde yer alan kelebek şeklinde sağ ve sol lob olmak üzere iki gözden oluşan bir organdır. Normal durumda tiroid bezi görülmez ve ancak tiroid bezinin büyümesi yani guatr durumunda görülebilir.
Tiroid bezinin görevi nedir?
Tiroid bezinin görevi; tiroksin (T4) and tri-iyodotironin (T3) adı verilen tiroid hormonlarını üretmektir. Tiroid hormonları vücudun bazal metabolizmasını yani enerjisini, hareket yeteneğini, gücünü ve kuvvetini ayarlamaktır. Vücutta birçok hücrenin normal işlevlerini devam ettirebilmek için tiroksin (T4) and tri-iyodotironin (T3) hormonlarına gereksinimi vardır.
Guatr tiroid hormonlarını nasıl etkiler?
Guatr hastalarının önemli bir bölümünde, tiroksin (T4) and tri-iyodotironin (T3) düzeyleri etkilenmez. Guatr varlığında tiroid hormonlarının normal seviyede olmasına ötiroidi (eutiroidi) adı verilir. Guatr hastlarının bazılarında tiroksin (T4) and tri-iyodotironin (T3) düzeyleri yükselir, yani tiroid bezi çok çalışır ve bu duruma hipertiroidi adı verilir. Guatr hastlarının bazılarında ise tiroksin (T4) and tri-iyodotironin (T3) düzeyleri azalır, yani tiroid bezi az çalışır ve bu duruma hipotiroidi adı verilir
Hipertiroidi (tiroid bezinin az çalışması) neden olur?
- Basedow-Graves hastalığı
- Tiroid nodülleri: nadiren hipertiroidi nedenidir.
- Bazı ilaçlar nedeni ile: amiodarone ve lityum hipertiroidi nedeni olabilir.
Basedow-Graves hastalığı nedir?
- Otoimmun yani kalıtımsal bir hastalıktır.
- Normalde dış etkenlere karşı vücudu koruması gereken antikorlar Basedow-Graves hastalığında, bağışıklık sisteminin bilinmeyen bir nedenle tetiklenmesi ile tiroid bezinden bol miktarda tiroksin (T4) salınmasına neden olur.
- Basedow-Graves olgularının yarısında gözler etkilenir ve ileri doğru fırlar (proptozis). Göz kaslarında gelişen sorunlar nedeniyle çift görme sorunu olabilir.
Hipotiroidi’nin (tiroid bezinin az çalışması) özelliği nedir?
- Sıklıkla ileri yaşta görülür.
- Kadınlarda daha sıktır.
- Diyetteki iyot eksikliğinden olabilir.
- Otoimmun hipotiroidi; hipotiroidi’nin en sık nedenlerinden birisidir.
Otoimmun hipotiroidi nedir?
- Normalde dış etkenlere karşı vücudu koruması gereken antikorlar, otoimmun hipotiroidi durumunda tiroid hücrelerinin kendi kendisini parçalamasına neden olur.
- Hipotiroidi’nin en sık nedenlerinden birisidir.
- En sık olan tipi ise Hashimoto tiroiditi olarak adlandırılır.
- Beraberinde guatr yoksa atrofik tiroidit veya primer miksödem adını alır.
- Şeker hastalığı, vitiligo ve Addison hastalığı olanlarda, otoimmun (kalıtımsal) hipotiroidi daha sıktır.
Guatrın tipleri var mıdır?
Evet vardır.
1. Basit guatr: Hormon düzeyi normal olan nodülsüz veya diffüz guatr
2. Nodüllü (nodüler) guatr: içinde tek veya çok nodül (yumru, kitle) bulunan guatr, bunlar sıcak, ılık ve soğuk olarak üç gruba ayrılırlar.
Basit veya diffüz guatr’ın özellikleri nelerdir?
Elle muayene edildiğinde tiroid bezi yumuşak ancak büyümüş olarak hissedilir.
- Basedow-Graves hastalığı: otoimmun veya kalıtımsal tiroid hastalığıdır. Tiroid bezinde büyümeye ve fazla tiroksin (T4) salınmasına neden olur.
- Tiroidit: birçok nedenden dolayı (virüs enfeksiyonları vb.) tiroid bezinde şişme olmasıdır.
- İyot eksikliği: diyet ile tiroksin (T4) and tri-iyodotironin’in (T3) yetersiz alınması durumunda görülür.
- İlaçlar: Lityum gibi bazı ilaçalr tiroidbezinde şişmeye neden olur.
- Kalıtımsal: Bazı insanlarda kalıtımsal olarak tiroid bezinde yaşamın belirli dönemlerinde şişme olabilir.
Nodüllü (nodüler) guatr’ın tipleri nelerdir?
Nodüller sıklıkla 30-50 yaş grubunda görülür.
1. Çok nodüllü guatr (multinodüler guatr): Tiroid bezinin üzerinde çok sayıda nodüle rastlanır. Bu tiroid nodülleri adeta pazardan aldığınız patateslerin üzerinde yer alan yumrulara benzerler.
2. Tek nodüllü guatr (soliter nodül): Tek tiroid nodülleri: kist, adenom (iyi huylu tümör) veya kanser nedeniyle oluşurlar.
Tiroid nodülleri riskli midir?
- Tiroid nodülleri nüfusun yaklaşık % 10-30’unda görülür.
- Tiroid nodüllerinde kanserleşme riski % 10’dur.
- Kolloid veya foliküler tipteki tiroid nodülleri kanser riski taşımazlar.
- Nodüller hormon salgılarlarsa ‘otonom nodül’ adını alırlar ve hipertiroidi’ye neden olabilirler.
- Nodüllerin içinde sıvı veya kan bulunursa ‘kistik nodül’ adını alırlar.
Guatr belirtileri nelerdir?
- Boyunda şişlik
- Vakaların çoğu ağrısızdır, sadece tiroidit yani tiroid bezi iltihabı durumunda ağrılı olabilir.
- Nefes darlığı: soluk borusuna (trakea) doğru büyümüş olan guatr’ın basısı nedeniyle nefes darlığı gelişir.
- Yutma güçlüğü: yemek borusuna (özofagus) doğru büyümüş olan guatr’ın basısı nedeniyle gelişir.
Hipertiroidi (tiroid bezinin çok çalışması) belirtileri nelerdir?
- Sinirlilik
- Zayıflama
- Ellerde titreme (tremor)
- Ciltte nemlenme artışı, ellerde terleme
- Uykusuzluk
- Sıcağa tahammülsüzlük
- Yorgunluk hissi
- Kas güçsüzlüğü
- Nabız sayısında artış ve çarpıntı
- Adet düzensizlikleri
- Gebe kalma güçlüğü
- İshal
- Saçlarda incelme ve dökülme
- Gözlerde dışarıya doğru fırlama (özellikle Basedow-Graves hatalığında)
Hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması) belirtileri nelerdir?
- Halsizlik
- Soğuğa tahammülsüzlük
- Ciltte kuruma
- Saçta kabalaşma
- Tırnaklarda kırılma
- Hareketlerde yavaşlama ve güçsüzlük
- Seste kabalaşma
- Yüz ifadesinde değişiklik
- Depresyon
- Konsantrasyon ve hafıza güçlüğü
- Kilo alma
- Kabızlık
- Adet düzensizlikleri
- Gebe kalma güçlüğü
- Nabız sayısında azalma
Tiroid nodüllerinde nasıl tanı konulur?
- Muayene: bazı nodüller muayenede ele gelir.
- Kan tahlilleri: özellikle tiroksin (T4) ve tiroid stimülan hormon (TSH) düzeyleri araştırılır.
- Ultrasonografi
- Sintigrafi: soğuk nodül (radyoaktif maddeyi tutmaz, kanser riski nedeniyle İAB gerekir), sıcak nodül (radyoaktif maddeyi normal bir hücreden fazla tutar, kanser riski çok azdır İAB gerekmez), fonksiyonel nodül (radyoaktif maddeyi normal bir tiroid hücresi kadar tutar, kanser riski azdır İAB gerekir),
- İğne aspirasyon biopsisi (İAB): direkt olarak veya ultrasonografi ile iğne ile nodül üzerinden biopsi alınıp patoloji tahliline gönderilir.
Tiroid iğne aspirasyon biopsisi (İAB) sonuçları nasıl değerlendirilir?
1. İyi huylu (selim) hücreler: % 50-60’ı iyi huylu veya selim olarak belirlenir.
2. Kötü huylu (habis) % 5 olguda kanser olarak belirlenir.
3. Şüpheli hücreler: % 10 olguda şüpheli veya belirsiz olarak bulunur, yani ortada kalınır.
4. Yetersiz hücre: % 20 olguda alınan hücreler yetersiz bulunur. Bu durum özellikle kistlerin varlığında görülür. Bu tür durumlarda ameliyat ile dokunun alınması gerekebilir.
Nodüllerde yaklaşım nasıldır?
- Dışarıdan sıklıkla gözle fark edilmez.
- Kesin karar ultrasonografi ile verilir.
- Nodül varlığını belirlemede sintigrafi, ultrasonografi kadar etkin değildir. (özellikle ılık ve boyutu 1 cm'in altındaki nodüllerde tiroid sintigrafisi yeterli olmaz)
- Katı içerikli olan nodüller hücreden zengin olduğundan kanser yönünden dikkatle incelenmelidir.
- Nodülün fonksiyonu en kesin olarak sintigrafi ile değerlendirilir.
- Büyük ve katı nodüllerde en etkin yaklaşım bunlardan Ultrasonografi altında iğne biopsisi yapmaktır.
- Tiroid nodülünün hormon düzeyine etkisini araştırmak için FT3, Ft4 ve TSH hormonlarının kan tahlili ile ölçülmesi gerekir.
Guatr tedavisi nasıl yapılır?
- Kanser riski taşımayan ve hormon düzeyi normal olan guatr vakalarında hiçbir tedavi gerekmez.
- Diyette iyot eksiklği durumunda iyot tedavisi gerekir.
- Tiroid hormon düzeyi az yada çok ise ilaç tedavisi gerekir.
- İleri düzeydeki bazı hipertiroidi olgularında tiroksin (T4) içeren bazı ilaçlar (tablet veya hap şeklinde) veya radyoaktif iyot tedavisi gerekebilir.
- Bazı vakalarda ameliyat gerekir.

Guatr tedavisinde ne zaman ameliyat gerekir?
- Guatr’a bağlı yutma güçlüğü ve ses kısıklığı (ameliyat öncesinde ses tellerinin fonksiyonları araştırılmalı) gibi bası semptomlarının olması
- Nodüllerden birisinde kanser belirlenmesi
- Nodüllerde kanser şüphesi olması (foliküler neoplazm durumunda)
- Nodülün çapında giderek artan bir büyüme görülmesi
- Çok nodüllü (multinodüler) guatr durumunda hipertiroidi olması
- Kozmetik kusur yaratması

Anahtar Kelimeler: Guatr, goitre, boyunda şişlik, guatra, tiroid, tiroid nodülü, tiroid kanseri, tiroid ameliyatı, guatr ameliyatı, tiroksin, T4, tri-iyodotironin, T3, TSH, tiroid stimülan hormon, hipotiroidi, hipertiroidi, Basedow-Graves hastalığı, amiodarone, lityum, proptozis, Otoimmun hipotiroidi, atrofik tiroidit, vitiligo, Addison hastalığı, basit guatr, nodüllü guatr, nodüler guatr, multinodüler guatr, toksik guatr, zehirli guatr, soliter nodül, otonom nodül, kolloid nodül, foliküler nodül, ses kısıklığı, nefes darlığı, çarpıntı, iğne aspirasyon biopsisi, İAB, lobektomi, totale yakın tiroidektomi, total tiroidektomi, radyoaktif iyot tedavisi, nervus Laryngeus superior, nervus Laryngeus inferior, paratiroid, tiroid krizi

www.genelcerrah.com
www.drtaviloglu.tv
http://tr.wikipedia.org
www.patient.co.uk
www.thyroid.org
http://emedicine.medscape.com